• Kinga

po kluczu

"Z drzewa sosnowego w Węgieł budowany słomą podszyty dwiema szarami gontów od dołu i góry pobity na podmurowaniu w gline zreformowany i wyreperowany przez W.Im.P. Gostkowskiego szambelana I.K.M. za Dzierżawy trzyletniej in. Anno 88".

To opis dworu w Czułowie wg Spisu Inwentarza z 1788 roku. Za dworem szedł folwark, obora, stodoły, spichlerz, stajnie, browar, naczynia browarniane i gorzelniane, pola, łąki, ogrody, sady i sadzawki dworskie oraz ludzie płacący podatki i daniny - kmiecie i zagrodnicy.

Rybna przechodzi pod klucz czułowski prawdopodobnie jeszcze przed I rozbiorem Polski (możliwe, iż Tyniec przekazuje wsie Czułowowi kierując się przesłankami administracyjnymi). Wraz z I rozbiorem (1772) Rybna jest w granicach Królestwa Polskiego. W samej wsi działał dobrze prosperujący folwark. Zarządcą był wtedy Apolinary Jaroszewski. "Klucz" obejmował Czułów, Czułówek i Rybną. I jeśli nawet folwark w Rybnej dobrze prosperował, to już XVIII-wieczny Spis Inwentarza legalność gruntów oraz ściągalność danin i podatków z Rybnej określa, delikatnie mówiąc jako problematyczną (gdzieś to już było).

"Osiadłość Wsi Rybny

Jak sie w linyach nieregularność robocizny okazuje tak trudną dla nierządnego trzymania gruntów wyaplekowanie w szczególności od każdego powinności i danin lecz według wyrażenia w linyach jak z których podług dawnych inwentarzy ustanowieni byli i teraz położenie chcąc więc do dobrego te wsie przyprowadzić porządku nie tylko dla punktualności robocizny i Danin Dworowi ale też uchylając między niemi samemi niesnaski z takowego pochodzące nierządu potrzebą jest konieczną aby przez Geometrę zesłanego wszystkie grunta tej wsi pomiarem przyzwoitym rozrządzone zostały i robocizna z nich..." - krótko mówiąc, karczowano i tu i tam nie całkiem legalnie zwiększając swój areał, aż po geodetę posłać musiano...

Ciekawy jest również fakt, że spis podatników jest dużo mniejszy niż wielkość społeczności żyjącej w tamtym czasie. Może to wynikać z tego, jak pisze Zdzisław Noga w Osadnictwo i krajobraz od schyłku średniowiecza po współczesność z faktu, iż w 1578 roku Stefan Batory powołując chłopów do służby wojskowej zwolnił ich z obciążeń podatkowych i pańszczyzny (tzw wybraniectwa).

Obecnie po folwarku w Rybnej zostały resztki grubych murów tuż bok lub pod murami dworu. A po dworze czułowskim? Praktycznie nic, brak nawet śladów w pamięci. Najprawdopodobniej stał na wzgórzu z widokiem na klasztory na Bielanach i w Tyńcu. Można pokusić się o wyszukanie zarysów dworu na mapie lidar - prosta linia nienaturalna w tym terenie może dawać nadzieję na odnalezienie pozostałości po czułowskim kluczu.


Pisząc niniejszy tekst korzystałam z Rybna, moja Mała Ojczyzna, Historia - St. Malik oraz zeskanowanych dokumentów Spisu Inwentarza, dzięki uprzejmości pana Karola Rostworowskiego oraz rozmów z tymi osobami, za co serdecznie dziękuję

#kluczczułowski #rybna #czułów #dwór

Copyright © Vivamus 2017-2020 All rights reserved
vivamus_element_preview.png
na spacer na spacer na spacer na spacer na spacer na spacer na spacer na spacer na spacer na spacer na spacer na spacer na spacer na spacer na spacer na spacer na spacer na spacer na spacer na spacer na spacer na spacer na spacer na spacer
na spacer na spacer na spacer na spacer na spacer na spacer na spacer na spacer na spacer na spacer na spacer na spacer na spacer na spacer na spacer na spacer na spacer na spacer na spacer na spacer na spacer na spacer na spacer na spacer